Education for Human Futures
Hoe bereiden we jonge mensen voor op een samenleving in verandering?
Stap voor stap, samen voortbouwend op de expertise die er al is.
Inspiratiesessies, workshops en samen sparren over talen, filosofie en burgerschap, nu polarisatie en AI veranderen hoe jongeren communiceren, oordelen en samenleven.
Voor scholen die werken aan een eigen onderwijsvisie en aan de invoering van de nieuwe kerndoelen en examenprogramma's.
01
Education
School eindigt met een diploma. Wat school jonge mensen werkelijk meegeeft, blijkt pas daarna: in een leven dat ze zelf vormgeven, met een eigen persoonlijkheid, passend werk en genoeg veerkracht voor moeilijke tijden. En in de manier waarop ze met anderen samenleven.
Schoolcultuur
Onderwijs is een opdracht van de hele school, en democratie is daar een wezenlijk deel van. Het slaagt het best waar een school weet waar ze voor staat, en waar die visie voelbaar is: in de les en in de omgang met elkaar.
De herziening als aanleiding
De nieuwe kerndoelen en examenprogramma's stellen scholen voor concrete vragen: wat verandert er bij de moderne vreemde talen, burgerschap, digitale geletterdheid en filosofie? En hoe hangt dat samen? Juist in die verbindingen ligt veel potentieel. Centraal staat daarbij niet in de eerste plaats een vak, maar de mens.
02
Human
Menselijkheid leer je niet alleen. Je leert het in de ontmoeting met anderen: door je een vreemde taal eigen te maken, door samen na te denken over vragen waarop geen eenvoudig antwoord bestaat, in de discussie met mensen die anders denken.
Taal en ontmoeting
Wie een andere taal leert, ziet dezelfde wereld door andere ogen, en ontdekt dat ook de eigen ogen een perspectief zijn. Literatuur opent ervaringen die niet de eigen zijn. Zo oefent de taalles wat samenleven vraagt: luisteren, opnieuw formuleren en de ander nodig hebben.
Oordelen
Wat is rechtvaardig? Wie kan ik geloven? Hoe ga ik ermee om dat anderen anders denken? Wie daar in de les ruimte voor geeft, versterkt hun oordeelsvermogen en geeft hun het gevoel dat ze serieus genomen worden en erbij horen.
Samenleven
Democratie is meer dan een staatsvorm. Het is een manier van samenleven. Jonge mensen leren die door mee te praten, mee te beslissen en te ervaren dat conflicten en verschillende meningen erbij horen. Vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit leer je niet uit een boek, maar in de omgang met elkaar.
Communiceren, oordelen en samenleven zijn democratische competenties. Hoe we ons informeren verandert, en daarmee wat er van leerlingen gevraagd wordt. Op school kunnen ze dat oefenen.
03
Futures
In een wereld met AI kunnen we de toekomst alleen in het meervoud denken: er is niet één toekomst om ons op voor te bereiden.
Wie in 2026 met de basisschool begint, verlaat de school rond 2040. Hoe de wereld er dan uitziet, weten we niet precies; dat AI er een rol in speelt wel. Wat jonge mensen nodig hebben, is geen technische vraag. Oordelen leerden ze altijd in gesprek met anderen, met tegenspraak. Nu vormen ze hun mening steeds vaker in gesprek met systemen die hen gelijk geven. Wat vanzelf ging, moet daarom bewuster en vaker geoefend worden, en school is daarvoor de plek.
Vier voorbeelden van wat er verschuift:
Kennis en vertrouwen
Tot nu toe betekende kennis vooral: zelf iets weten. Nu AI op elk moment antwoorden geeft, betekent kennis steeds meer: kunnen inschatten wie je gelooft en op welke gronden. Chatbots klinken neutraal, maar zijn het niet. Toen de Autoriteit Persoonsgegevens vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen vier chatbots 21.000 keer om stemadvies vroeg, op basis van fictieve kiezersprofielen, verdween het politieke midden vrijwel uit de adviezen.
Bron: Autoriteit Persoonsgegevens (2025)
Taal en perspectief
Nu AI elke taal vertaalt, krijgt het leren van talen een nieuwe betekenis. Ook taalmodellen hebben een perspectief: in een internationale studie leken de waarden van vijf GPT-modellen het meest op die van Engelstalige en protestants-Europese landen, waaronder Nederland. Voor ons kunnen ze daardoor neutraal klinken. Wie een taal leert, ontdekt dat ook het eigen denken een perspectief is. Dat neemt geen vertaling je af.
Bron: Tao et al. (2024), PNAS Nexus
Relatie en nabijheid
Aandacht kwam tot nu toe van mensen. In een Oostenrijkse enquête onder 500 jongeren van 11 tot 17 jaar vraagt zes op de tien een chatbot om advies bij liefdesverdriet, stress of conflicten, en vier op de tien vinden dat vaak nuttiger dan het aan een mens te vragen. En in een experiment met elf taalmodellen gaven de modellen gebruikers bijna de helft vaker gelijk dan mensen dat deden. Juist in de klas ervaren jongeren wat menselijke nabijheid is: iemand die echt tegenover je staat en je ook weleens tegenspreekt.
Bronnen: Saferinternet.at (2026); Cheng et al. (2026), Science
Democratie en zeggenschap
Beslissingen die ons allemaal aangaan, worden steeds vaker mede door AI-systemen bepaald, en daarin zitten waarden en belangen. In een Amerikaans experiment dachten lezers van AI-samenvattingen van historische gebeurtenissen er daarna iets anders over dan lezers van Wikipedia, ook al klopten alle feiten. Mondige burgers doorzien dat niet alleen, ze praten mee.
Bron: Shu et al. (2026), PNAS Nexus
De nieuwe kerndoelen en examenprogramma's bieden daarvoor goede aanknopingspunten. Van daaruit kun je stap voor stap verder.
Aanbod
Meedenken
Ik denk mee met scholen over de toekomst van hun onderwijs, als sparringpartner en als brug tussen secties. Ik breng tijd, ervaring en materiaal mee en geef inhoudelijke impulsen. Jullie vertalen ze naar jullie eigen leerlingen en lessen, met al jullie vakkennis.
Voor schoolleiders
Hoe geven we teams de ruimte om de kerndoelen en examenprogramma's zelf vorm te geven? Waar liggen verbindingen tussen secties? Hoe wordt jullie school juist in een wereld met AI een plek waar democratie geoefend wordt?
Jullie ontwikkelen een eigen onderwijsvisie en vertalen die naar concrete stappen. Ik denk daarbij mee, met kennis van de kerndoelen en een blik van buitenaf.
Voor docenten en secties
Wat doe je al, en waar zit het nieuwe in de kerndoelen en examenprogramma's? Hoe oefen je in je eigen vak oordeelsvorming en tegenspraak in een wereld waarin AI steeds vaker antwoorden geeft? Wat betekent talen leren als alles vertaald kan worden?
Workshops en trainingen voor de moderne vreemde talen en filosofie, en over burgerschap in het hele onderwijs. Ik geef inhoudelijke impulsen; jullie passen ze toe op jullie eigen leerlingen en lessen.
Voor onderwijsinstellingen en netwerken
Inspiratiesessies, workshops en dagvoorzitterschap voor congressen, studiedagen, hogescholen, universiteiten en verenigingen, over onderwijs, taal en democratie in een wereld met AI.
Elke samenwerking begint met een gesprek over jouw vragen.
Samen sparren?
Of mail direct: mail@annarosenbaum.net
Over mij
Een plek van ontmoeting
Als leerling vond ik op school vooral ontmoeting: in het theater, in het koor, bij uitwisselingen. Dat beeld van school heb ik altijd meegenomen.
Ik studeerde talen en filosofie, en daar grepen de vragen van het samenleven me. Wat zie je van de wereld door de ogen van een andere taal? Hoe gaan we om met morele meningsverschillen? Wanneer kan ik vertrouwen op wat anderen zeggen? Vandaag stellen die vragen zich opnieuw, nu het antwoord steeds vaker van een AI komt.
Ik wilde weten hoe die vragen er in de klas uitzien, en stond zelf voor de klas, als taaldocent en als docent filosofie. Daar zag ik hoezeer ethische en existentiële vragen jongeren bezighouden. Bij het Goethe-Institut keek ik daarna verder dan één school: samen met onderwijspartners in Nederland en Duitsland werkte ik aan de kwaliteit van het Duitsonderwijs in heel Nederland.
Wat ik overal zag: het gesprek over die vragen hoort bij de kern van democratisch samenleven. Daarvoor wil ik scholen nu tijd en ruimte bieden, als zelfstandige in Nederland en Duitsland.
Actuele projecten en gedachten deel ik op LinkedIn.
- SchoolTheater, koor, uitwisselingen
- Universiteit van KeulenDuits, filosofie, Spaans, onderwijswetenschappen; drie jaar bij de leerstoel kennistheorie
- Voor de klasDuits, Spaans, Nederlands als vreemde taal, filosofie en drama; gymnasium en Gesamtschule (Haupt-, Realschul- en Gymnasialniveau) in Duitsland; mavo, havo en vwo in Enschede
- Goethe-Institut NiederlandeViereneenhalf jaar onderwijsexpert in het team dat landelijk aanspreekpunt was voor de kwaliteit van het Duitsonderwijs
- Sinds september 2026Zelfstandig in Nederland en Duitsland
- Nederlands
- Duits
- Engels
- Spaans